Ik kreeg al jong met de gehandicaptenzorg (GHZ) te maken, doordat ik een tante heb met een verstandelijke beperking’, zegt Meerie Mulder. ‘Als kind woonde ik in de buurt van een zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking. Ik deed een snuffelstage op een manege waar mensen met een  verstandelijke beperking kwamen paardrijden. Tijdens mijn mbo-opleiding sociaalpedagogisch werk liep ik stage bij Calidus. Ik zag dat ze er vooral naar de mogelijkheden van mensen kijken en niet gefixeerd zijn op hun beperkingen. Dat sprak mij aan. Toen ben ik er gebleven.’

Kluspunt

Calidus, de organisatie waar Meerie werkt, is een organisatie voor welzijn en persoonlijke zorg voor ouderen en mensen met een beperking. De hoofd-locatie van de organisatie is in Wognum en daarnaast zijn er afdelingen in heel West-Friesland: van Enkhuizen tot voorbij Hoorn. Meerie is in Wognum begeleider en coördinator. Als coördinator onderhoudt ze contact met veel afdelingen en zoekt ze naar mogelijkheden voor samenwerking binnen en buiten Calidus. ‘Ik ben bijvoorbeeld initiatiefnemer van Kluspunt. Onze cliënten en bewoners voeren onder die vlag in een veilige omgeving diverse taken uit voor in- en externe bedrijven. Ze pakken bijvoorbeeld kaarten in voor een cadeau-artikelenbedrijf of stempelen de naam van een broodbakkerij op de zakken waarin de bakker zijn brood verpakt. Kluspunt is inmiddels bijna een bedrijf binnen Calidus geworden. Deelnemers – inmiddels ruim 170 – hebben er een zinvolle dag en werken echt mee in de maatschappij.’

Verschil maken

‘Er is in de media al lang veel te doen over de zorg, maar dat gaat bijna altijd over ouderenzorg en ziekenhuizen, en maar zelden over de GHZ,’ zegt Meerie. Ook daarom levert ze naast haar reguliere werk al jaren de nodige inspanningen om de GHZ zichtbaarder te maken en het vak van begeleider verder te professionaliseren. Zo is ze voorzitter van de BPSW-functiegroep GHZ, die zich onder meer inzet voor mbo-4 en hbo-begeleiders in de gehandicaptenzorg. ‘Voorzitter ben ik nog maar een jaar, maar ik heb me al veel langer geleden aangesloten bij deze functiegroep. Aanleiding was een uitnodiging die ik kreeg om als begeleider in de GHZ mee te denken over richtlijnenontwikkeling Downsyndroom 18+. Dat maakte me enthousiast voor de mogelijkheid invloed uit te oefenen op mijn vak en dat te versterken. Ik ben toen actief geworden in de functiegroep. Die is wisselend van samenstelling, maar er is een vaste kern van pakweg vijftien mensen. We spreken elkaar geregeld, wisselen ervaringen uit en delen cases.’

Ambassadeurschap

Met financiële steun van VWS zette de functiegroep enkele jaren geleden een opleiding op rond ambassadeurschap voor de GHZ. ‘Een korte training waarin je onder meer leert een goede presentatie te houden.’ Zelf legt ze als ambassadeur graag de nadruk op haar overtuiging dat je als begeleider in de GHZ daadwerkelijk verschil kunt maken in het leven van een ander. ‘Ik zie dagelijks hoe betekenisvol een goede begeleider is, hoe die iemand die kwetsbaar is een stem kan geven. En je moet er veel voor in huis hebben: goed kunnen kijken, over relevante kennis beschikken, kunnen samenwerken en nog veel meer. Het is niet zomaar een baantje.’ De ambassadeurstraining is inmiddels door tientallen mensen gevolgd.

Best gek

Meerie is ook een van de initiatiefnemers van de pilot Beroepsregistratie GHZ. ‘De vermelding in een register bewijst dat een professional voldoet aan specifieke kwaliteitseisen en competenties.’ Ze noemt het ‘best gek’ dat er wel zoiets als een BIG-registratie is voor de zorg, maar dat iets dergelijks voor de GHZ niet bestaat. Binnen de pilot, die georganiseerd is door de BPSW en het ministerie van VWS, kunnen begeleiders met mbo-4, hbo of vergelijkbare ervaring zich kosteloos registreren en veel gratis trainingen volgen. Dit jaar moet een evaluatie onder de deelnemers uitwijzen of er inderdaad een Beroeps-registratie GHZ gaat komen. Meerie hoopt daar erg op. ‘Het waarborgt de kwaliteit van de beroepsuitoefening en stimuleert professionals zich te ontwikkelen. Dat is een enorme versterking van ons vak.’

Schrijnend

Alsof dat allemaal nog niet genoeg is, heeft Meerie onlangs ook nog een petitie opgezet die bedoeld is om de overheid te bewegen tot betere zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. In een verklaring bij de petitie schrijft ze dat ‘goede zorg niet meer gewaarborgd kan worden’ en dat de situatie in de GHZ op veel plekken in het land – met name rond de grote steden – ‘schrijnend’ is. Wat ziet ze misgaan en wat moet er volgens haar gebeuren? ‘De werkdruk is de GHZ is enorm hoog. Er zijn te weinig professionals en het verloop is hoog. Terwijl vaste begeleiding in de GHZ en continuïteit in het contact met naasten heel belangrijk is. Cliënten die voortdurend aan andere gezichten moeten wennen, voelen zich onveilig, ontwikkelen gedragsmoeilijkheden of trekken zich terug uit het contact. Tot overmaat van ramp staan er grote bezuinigingen in de GHZ op stapel. En daarbij wordt er veel gepraat over technologische innovaties die het werk in de GHZ zouden moeten verlichten. Maar begeleiders in de GHZ hebben helemaal geen tijd hebben om zich die eigen te maken.’ De bezuinigingen moeten van tafel, vindt ze, er zijn investeringen nodig in betere arbeidsvoorwaarden voor begeleiders en het vak moet veel zichtbaarder gemaakt, zodat de GHZ over meer menskracht kan gaan beschikken. ‘En pas daarna komen die technologische innovaties. Je moet de dingen in de juiste volgorde doen. Het gaat hier om de aller-kwetsbaarste mensen.’

Rietjes selecteren

En juist voor die mensen doet ze het. ‘Een jonge vrouw die hier intensieve begeleiding krijgt bracht me op het idee voor Kluspunt. Zij zat veel te puzzelen en te kleuren. Ik vroeg me af of er misschien meer in het vat zou zitten voor haar. Meedoen aan de samenleving is voor mensen met een beperking toch net zo belangrijk als voor ieder ander? Ik heb wat dingen gekocht bij de Action en haar opdrachtjes gegeven. Ik liet haar bijvoorbeeld rietjes op kleur selecteren en die vervolgens naar het restaurant brengen. Toen de restauranthouder haar bedankte voor haar werk, glom ze helemaal. Zij was de eerste deelnemer aan Kluspunt, waar ze nu diverse werkzaamheden uitvoert. Ik vind het geweldig om te zien hoe dat bijdraagt aan haar trots en eigenwaarde. Als ik dat zie denk ik: ik heb het mooiste vak van de wereld!’

Else de Jonge is redacteur van Vakblad Sociaal Werk