Dit helpende interactieve document staat sinds 2025 online en beoogt een bijdrage te leveren aan verschillende maatschappelijke doelen: mensen aan het werk helpen, vergroten van loopbaanperspectief van werkenden, aanpakken van personeelstekorten en het versterken van een leven lang ontwikkelen. Misschien heb je zelf plannen om je verder te scholen of ken je mensen in je omgeving die via dit pad een mooie werkplek in de sector weten te vinden.

Zorg & Welzijn is een tekortsector en om dit tekort te vullen, richt de sector zich onder andere op zij-instromers en herintreders. Juist aan deze groepen volwassenen heeft het Ontwikkelpad veel te bieden. Zowel om kennis te maken met de branche als om vaardigheden en kennis te actualiseren. Het Ontwikkelpad laat zien hoe verschillende doelgroepen, zoals mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt én huidige werknemers, zich met behulp van praktijkleren en opleiden stapsgewijs via verschillende functies of specialisaties kunnen ontwikkelen. Door te klikken op een functie vind je de relevante opleidingen in de buurt. Dit kunnen opleidingen zijn die door de overheid zijn erkend (mbo-, ad-, hbo-en wo-opleidingen) of ‘niet-overheidserkende’ opleidingen met een waardering van de sector (branchewaardering). Omdat de opleidingen zijn te combineren met werken in een betaalde baan en het leren in de praktijk, kunnen mensen vaak direct aan de slag.

De Ontwikkelpaden zijn een gezamenlijk initiatief van twee ministeries en diverse brancheorganisaties. De branches, waaronder sociaal werk en gehandicaptenzorg, laten in hun eigen Ontwikkelpad zien welke in- en doorstroommogelijkheden er zijn voor functies en specialisaties die in hun organisaties voorkomen. Samenwerking met verschillende branches vergroot perspectieven voor werknemers om een ontwikkelroute in een andere branche binnen zorg en welzijn te belopen. Daarmee kunnen mensen worden behouden voor de sector. In de visuele weergave van het Ontwikkelpad Zorg en Welzijn zijn daarom per functie ook branche-overstijgende overstapfuncties opgenomen. Voor maatschappelijk cruciale sectoren kunnen werkgevers een scholingssubsidie aanvragen voor tegemoetkoming van de opleidingskosten. Ook die mogelijkheden zijn te vinden in het Ontwikkelpad. Aansprekend zijn de ervaringsverhalen. Zoals dat van Henny, die voorheen werkte in de ouderenzorg. En dat van Eef die instroomt vanuit een heel andere sector. Een wens voor de toekomst is om meer aandacht te hebben voor zogenaamde voorschakeltrajecten. Een voorbeeld daarvan is de Voiz Academie van de Tussenvoorziening. Dit traject biedt mensen die dakloos zijn geweest of kampen met complexe problematiek een eerste stap richting leren, werk en participatie. Mogelijk ken je vergelijkbare voorschakeltrajecten, die ook een plek kunnen krijgen in het Ontwikkelpad.

Het overzichtelijke boek heeft vier delen. Die gaan achtereenvolgens over de grondslagen van het sociaal werk, het brede perspectief op hulp- en dienstverlening aan individuen en gezinnen, het werken met groepen en over het werken in de samenleving. Invalshoeken zijn drie klassieke methodieken in het sociaal werk: ‘social casework’, ‘social group work’ en ‘community development’. Sociaal werkers werken op individueel niveau, op het niveau van het gezin, de groep en de gemeenschap en zetten zich in voor een gezonde, duurzame en rechtvaardige samenleving – belangrijke uitgangspunten om op sociaal vlak en in de huidige maatschappij het verschil te maken en om die hulpverlening concreet in te zetten.

Alle theorie wordt uitgewerkt in praktische voorbeelden: hoe personen door verschillende omstandigheden zijn vastgelopen in deze maatschappij en hoe sociaal werkers hen benaderen, met hen samenwerken en hoe zij samen tot oplossingen komen, waarbij het welzijn van de cliënt op meerdere levensterreinen duidelijk verbetert. Dat gaat niet zonder slag of stoot en vraagt inzet, inzicht, samenwerking, lange adem, creatief handelen en professionele vaardigheid. Dit boek biedt veel methodische handvatten om tot effectief sociaal werk te komen. De praktijkvoorbeelden zijn soms kritisch op maatschappelijke instanties, als die (te) kort door de bocht zijn gegaan en signalerend noch cliëntsensitief gewerkt hebben.

Het is niet mogelijk dit boek in de hier beschikbare ruimte volledig recht te doen. De brede basis van het sociaal werk besteedt aandacht aan allerlei historische ontwikkelingen in het sociaal werk, preventie, zingeving, mantelzorg, werkprincipes, politisering en generalistisch werken. De auteurs staan ook stil bij spanningsvelden zoals zichtbaarheid tegenover onzichtbaarheid en incidenteel versus duurzaam werken. Al met al is heeft dit lijvige boek een brede én diepgaande inhoud. Het heeft bovendien een prettige lay-out. Handig zijn de conclusies aan het eind van elk hoofdstuk, het uitgebreide literatuuroverzicht en het beschikbare online studiemateriaal. Ook goed als naslagwerk te gebruiken dus. Een must-have voor elke sociaal werker.

Bussum: Coutinho

(368 pp., €44,95)

‘Tom in de buurt’ is een samenwerkingsverband rondom Alphen aan de Rijn, gericht op ondersteuning in de wijk. De organisatie maakt sinds een paar jaar een podcast, de ‘TomCast’ geheten, waarin ze voor het sociaal werk actuele onderwerpen bespreekt. Die variëren van schulden tot AI, van seksualiteit tot bemoeizorg en alles daartussenin. In afleveringen van ongeveer een half uur komt sociaal werk in de volle breedte aan bod, met ervaringsdeskundigen, professionals en experts. De Tomcast biedt een leuke en laagdrempelige manier om kennis te maken te met andere gebieden van sociaal werk en nieuwe inzichten op te doen over je eigen vakgebied.

De podcast is te beluisteren via https://www.tomindebuurt.nl/podcast-de-tomcast en op Spotify.