Verzet bieden is een vaardigheid

Organisatiepsycholoog Sunitah Sah heeft onderzoek gedaan naar wat dat met je kan doen en hoe je ermee kunt omgaan. Daarbij gebruikt ze haar eigen opvoeding en werk als inspiratie. Zelf heeft ze geleerd om gehoorzaam te zijn en haar eigen mening weg te drukken; de ander weet het beter en zijn mening is sowieso belangrijker. Ze beschrijft hoe ze zichzelf daardoor beschadigde. Mensen beschadigen zichzelf wanneer ze iets wegstoppen en niet kunnen doen wat ze nodig vinden, of juist dingen moeten doen die ingaan tegen hun waarden. Voor veel sociaal werkers zal dit herkenbaar zijn. Onderzoek van Marc Hoijtink en vele anderen laat zien dat veel sociaal werkers zich niet gehoord voelen en mede daarom overwegen om ander werk te zoeken. Maar ook psychologisch werkt het stressverhogend om niet te kunnen doen wat volgens jou goed is, zo betoogt Sah. Daarom pleit zij ervoor vaker je eigen waarden te laten gelden, als die onder druk staan. Zij noemt dat ‘to defy’. Het gaat dus niet zozeer om verzet om opstandig te kunnen zijn. Haar pleidooi is niet om je rücksichtslos overal tegen te verzetten, maar om zorgvuldig de afweging te maken: heb ik het in me om me hiertegen te verzetten, is het zinvol, is het veilig? Maar ook: hoe beschadigend is het voor mij, als ik me hier niet tegen verzet? Voor sociaal werkers kan dit bijvoorbeeld betekenen: een uitzondering maken, waar regels knellen. Of juist een norm staande houden, waar die overtreden wordt. Wat mooi is aan de benadering van Sah is dat zij verzet niet zozeer ziet als een eigenschap, maar als een vaardigheid die je kan oefenen, door klein te beginnen en je goed voor te bereiden. En als je aanmoediging nodig hebt: Herman Tjeenk Willink, minister van Staat en voormalig vicevoorzitter van de Raad van State, roept professionals in het publieke domein op om vaker professioneel ongehoorzaam te zijn, zodat zij hun werk goed kunnen doen.

Door Max Huber, senior onderzoeker HVO-Querido & Hogeschool Utrecht, redacteur

De podcast met Sunitah Sahis terug te luisteren via https://www.bethbonness.com/podcast/dr-sunita-sah-author-of-defy of Spotify

Onverwacht vader

Je hebt elkaar net ontmoet, het klikt, maar eigenlijk ken je elkaar nog niet goed. In het boek Plotseling papa van Bert Bentsink is de één single, de ander staat op het punt om te scheiden. Twee culturen komen bij elkaar: hij is Nederlander, zij heeft Eritrese roots. Ze komen samen in een relatie, die volgens Bentsink ‘even label- als zorgeloos’ is. Maar dan blijkt zij zwanger en staat zijn leven volledig op z’n kop. Hij is net afgestudeerd, 22 jaar, klein behuisd, en ‘plotseling papa’. Hij reconstrueert de turbulente tien jaar die volgen, waarin hij met vallen en opstaan zijn vaderrol probeert vorm te geven: van betrokken papa met vaste zorgdagen en een hartelijke band met zijn dochter tot een verstoten vader. Hij heeft zijn dochter niet erkend; dat heeft hij eertijds laten lopen. En de moeder bepaalt alles in het leven van zijn dochter. De band met zijn dochter is erg wisselend: een tijdlang prettig en persoonlijk, dan weer afstandelijk. Uiteindelijk krijgt hij het verzoek om geen contact meer met zijn dochter op te nemen. Een pijnlijk proces, ook voor Bentsinks ouders. De auteur spreekt met diverse deskundigen over de emotionele, psychologische en juridische implicaties van onbedoeld vaderschap, over de vaderrol en over ‘vaderverstoting’, waarmee het boek diepgang krijgt.  Op meeslepende wijze schetst hij de onwennigheid van (te) vroeg, onbedoeld, ongepland vaderschap. Aarzeling om zijn dochter te erkennen, smeekbedes om haar te mogen zien, spreken en verzorgen. Bentsink is eerlijk, openhartig, naïef en indringend. Een aanrader om te lezen, vanuit het perspectief van vaderverstoting, hulpverleningscasuïstiek en maatschappelijke ontwikkelingen.

Door Bob de Raadt, contextueel hulpverlener, auteur Vaderschapskennis, vadercoach

Bentsink, B. (2025)
Plotseling papa – als het vaderschap te vroeg komt
Amsterdam: Alfabet Uitgevers
(239 pp; €22,99)

Laat burgertafels meedenken bij ingrijpende maatschappelijke beslissingen

Hoe komt het toch dat in het sociaal domein wantrouwen, conflict en geweld steeds op de loer liggen? Kan dat anders, vraagt Erik Heijdelberg zich af in zijn onlangs verschenen boek Zorg voor elkaar. Het is een persoonlijk relaas over verantwoordelijkheid en samenwerking en een vurig pleidooi voor wederzijdse hulp en herstel. Heijdelberg was betrokken bij het opbouwen van de gezondheidszorg in conflictgebieden en was werkzaam in de Nederlandse eerstelijnszorg, directeur van het Pieter Baan Centrum en bestuurder van de William Schrikker Groep. Rode draad in het boek is de aandacht voor eigenaarschap van voorzieningen door patiënten, wijkbewoners en burgers. Bestuurders van voorzieningen moeten direct aan de bevolking verantwoording afleggen. De schrijver betoogt dat voorzieningen waarin bewoners participeren, bijdragen aan maatschappelijke ontwikkeling en sociale vrede. In veel landen dragen burgers bij aan het afwenden van conflict en soms geweld. Voor lezers van dit vakblad zijn de hoofdstukken over het Pieter Baan Centrum en de William Schrikkergroep het meest interessant. Als directeur in het nieuwe forensisch psychiatrisch instituut zag hij zijn baan als een kans om bij te dragen aan het afwenden van geweld, en oog blijven houden voor de persoon, wat voor onheil deze ook heeft aangericht. Bij experimentele ‘zorgconferenties’ zouden in het kader van eigenaarschap behalve de tbs’ers, ook burgers betrokken moeten worden. Volgens Heijdelberg kunnen burgertafels een grote rol spelen bij ingrijpende beslissingen over verlof, uithuisplaatsing, het onder voogdij plaatsen van kinderen en bij politie-inzet in de wijk. Het gaat daarbij om breed gedragen maatschappelijke verantwoordelijkheid voor afspraken, die niet eenzijdig door de overheid worden uitgevoerd. Vanuit de klachtencommissie voor cliënten heb ik Heijdelberg jarenlang meegemaakt in zijn rol als bestuurder van de William Schrikker Groep. Hij was een zeer betrokken bestuurder die het heel belangrijk vond zorgvuldig naar klachten van cliënten te kijken en aan te geven wat de organisatie daarvan kan leren. Zoals hij schrijft: ‘Luister naar de cliënt, laat die zelf spreken, bevorder steun om ouders en kinderen heen, wees duidelijk over ieders verantwoordelijkheden, bescherm als gemeenten en burgers gezinnen tegen gevaren en druk van buiten.’ Erik reflecteert niet alleen op de theorie, maar geeft professionals ook concrete handvatten: hij laat zien wat zij kunnen doen. Dit boek draagt oplossingen aan die bijdragen aan betere zorg- en hulpverlening en meer regie en eigenaarschap voor burgers, patiënten en cliënten.

Door Lennie Haarsma, redacteur Vakblad Sociaal Werk

Heijdelberg, Erik (2025)
Zorg voor elkaar. De kracht van wederzijdse hulp in tijden van wantrouwen
Leiden: Warden Press
(194 pp; € 22,95)